دستگاه کاف اسیست
دستگاه کاف اسیست چیست؟
در بیمارانی که به مشکلات مختلف تنفسی مبتلا هستند یا افرادی که دچار بیماری های عصبی – عضلانی یا ضعف عضلات تنفسی هستند امکان تخلیه خلط و ترشحات ریه وجود ندارد، زیرا بیمار توانایی کافی برای سرفه کردن ندارد. در واقع سرفه که برای اکثر ما یک عمل غیر ارادی و ساده روزانه است، برای افرادی که به بیماری های عصبی – عضلانی یا آسیب های نخاعی مبتلا هستند یک کار بسیار چالش برانگیز و حتی غیر ممکن تبدیل می شود که این ناتوانی در پاکسازی ریه ها می تواند باعث تجمع خلط در مجاری تنفسی و در ریه ها شده و موجب عفونت و مشکلات تنفسی جدی و حتی ذات الریه شود که در نهایت به نارسایی تنفسی منجر می شود. در چنین شرایطی از دستگاه کاف اسیست Cough assist یا محرک سرفه استفاده می شود که یک دستگاه نوین در درمان بیماری های تنفسی به حساب می آید.
این دستگاه شبیه سازی سرفه را برای بیمار انجام می دهد و با وارد کردن هوا با فشار مثبت به ریه ها و سپس خارج کردن ناگهانی آن و ایجاد فشار منفی باعث شبیه سازی سرفه شده و به تخلیه ترشح و خلط کمک می کند. به این دستگاه، دستگاه پاکسازی راه هوایی یا دستگاه تخلیه خلط ریه هم گفته می شود. با استفاده منظم از دستگاه کاف اسیست، بیمار نیاز به بستری شدن های مکرر در بیمارستان پیدا نمی کند و معمولا از عفونت های ریوی نیز جلوگیری می شود. در گذشته برای خروج خلط از سیستم تنفسی از دستگاه ساکشن استفاده می شد که خلط را به صورت مکانیکی به کمک مکش از بدن خارج می کرد. با توجه به اینکه استفاده از ساکشن و هم چنین لوله تراکئوستومی با درد و ناراحتی و حتی خطر عفونت همراه است امروزه استفاده از دستگاه کاف اسیست باعث شده است که بیمار بتواند به روش بدون درد و غیر تهاجمی، ترشحات ریه خود را خارج نماید.
عملکرد دستگاه کاف اسیست:
این دستگاه دارای نام علمی MI-E یا Mechanical Insufflation – Exsufflation است که با کمک قرار گرفتن ماسک روی دهان و بینی بیمار، دو فاز متوالی فشار را به ریه وارد می کند:
– فاز دم Insufflation یا فشار مثبت که یک فشار مثبت قابل تنظیم در دستگاه به ریه بیمار وارد می شود که باعث می شود ریه ها منبسط شده و هوای دارای فشار به ترشحاتی که در مجاری هوایی کوچک ریه ها جمع شده اند برسد. در واقع این مرحله همانند یک عمل دم عمیق تقویت شده عمل می کند.
– مرحله دوم فاز بازدم Exsufflation یا فشار منفی است که بلافاصله بعد از فاز دم اعمال می شود و در واقع جهت فشار به سرعت تغییر داده شده و یک فشار منفی ناگهانی باعث می شود که هوایی که به ریه وارد شده بود به بیرون کشیده شود. این حالت یک جریان بازدمی بسیار پر سرعت ایجاد می کند و باعث می شود که یک حالت سرفه طبیعی و قدرتمند ایجاد شده و ترشحاتی که در ریه ها جمع شده اند به سمت دهان حرکت کرده و به راحتی خارج شوند.
این چرخه دم و بازدم چندین بار تکرار می شود که بسته به شرایط بدنی بیمار، توسط پزشک متخصص تجویز و تنظیم می شود که در نتیجه آن، ریه ها پاکسازی شده و ترشحات از ریه خارج می شوند. بنابراین از عفونت جلوگیری می شود. این اعمال فشار همان طور که گفتیم از طریق ماسکی که بر روی صورت بیمار قرار می گیرد انجام می شود که معمولا بیمار می تواند این ماسک را با دست نگه دارد. این ماسک با یک لوله به دستگاه متصل می شود که هوا از طریق این لوله منتقل می شود.
کاف اسیست برای چه بیمارانی کاربرد دارد؟
دستگاه کاف اسیست برای طیف وسیعی از بیماری های تنفسی یا غیر تنفسی که در آن ها بیمار دچار ضعف عضلات تنفسی یا قفسه سینه است و قادر به سرفه نیست مورد استفاده قرار می گیرد. پزشکانی که این دستگاه را تجویز می کنند شامل متخصص ریه، مغز و اعصاب یا طب فیزیکی و توانبخشی هستند که بسته به شرایط بیمار و در صورتی که بیمار آمادگی استفاده از این وسیله را داشته باشد استفاده از آن را تجویز می کنند. به طور کل بیماری های زیر می توانند باعث نیاز بیمار به استفاده از دستگاه محرک سرفه شوند:
– بیماری های عصبی – عضلانی یا Neuromuscular diseases: بیشترین استفاده از دستگاه کاف اسیست در این بیماران است زیرا مشکلات اعصاب یا عضلات بر روی روند تنفس بیمار تاثیر می گذارند. علاوه بر این هنگامی که این بیماری ها پیشرفته می شوند عضلات دیافراگمی، شکمی و بین دنده ای ضعیف می شوند و بیمار توانایی سرفه را از دست می دهد. این بیماری ها شامل موارد زیر می باشد:
1. اسکلروز جانبی آمیوتروفیک یا ALS که در این بیماری که پیش رونده است سلول های عصبی – حرکتی به مرور تخریب شده و باعث ضعف عضلانی به خصوص عضلات تنفسی می شوند. در این بیماران استفاده از دستگاه کاف اسیست علاوه بر این که از عفونت ریه و پنومونی جلوگیری می کند باعث افزایش طول عمر آن ها نیز می شود.
2. آتروفی عضلانی نخاعی SMA: این بیماری که یک بیماری ژنتیکی است باعث می شود نورون های حرکتی در نخاع تحت تاثیر قرار بگیرند و آتروفی و ضعف شدید عضلانی رخ دهد که معمولا از دوران نوزادی و کودکی رخ می دهد. استفاده از دستگاه کاف اسیست در کودکانی که به این بیماری مبتلا هستند یک امر حیاتی است.
3. دیستروفی عضلانی دوشن DMD که این بیماری شایع ترین نوع دیستروفی عضلانی است که باعث ضعف پیش رونده عضلات می شود و استفاده از کاف اسیست برای این بیماران باعث می شود عملکرد ریه حفظ شده و نیاز به بستری شدن در بیمارستان کاهش پیدا کند.
– آسیب های نخاعی: بیمارانی که دچار آسیب های نخاعی شده اند، به ویژه در ناحیه گردن ارتباط عصبی بین مغز و عضلات تنفسی خود را از دست می دهند، به خصوص در عضلات شکمی و بین دنده ای. در واقع این افراد قادر به انقباض شکمی و سرفه نیستند و نیاز به استفاده از کاف اسیست دارند.
– بیماری مولتیپل اسکلروزیس یا MS: در شرایطی که بیماری خیلی پیشرفته باشد ضعف عضلانی ایجاد می شود که بیمار عملکرد تنفسی یا سرفه خود را از دست می دهد.
– میاستنی گراویس Myasthenia Gravis: این بیماری یک بیماری خود ایمنی است که باعث ضعف شدید عضلات می شود و بر روی عضلات تنفسی نیز تاثیر می گذارد.
– سندروم پس از فلج اطفال Post-Polio syndrome: افرادی که به فلج اطفال مبتلا شده اند معمولا دچار ضعف پیش رونده عضلانی می شوند و بر روی عضلات تنفسی آن ها نیز تاثیر گذاشته می شود.
– بیماران تحت تهویه مکانیکی طولانی مدت: در بیمارانی که به صورت طولانی مدت به دستگاه ونتیلاتور وصل هستند عضلات تنفسی آن ها به مرور ضعیف شده و برای این که بتوان آن ها را از ونتیلاتور جدا نمود و ریه های آن ها را پاکسازی کرد لازم است از دستگاه کاف اسیست استفاده شود. در واقع بیمارانی که به صورت طولانی مدت در ICU بستری بوده و به دستگاه ونتیلاتور یا تنفس مصنوعی متصل هستند بعد از مدت طولانی به این دستگاه وابسته می مانند و برای جدا کردن از دستگاه با مشکل تنفسی رو به رو می شوند که هنگام جداسازی از ونتیلاتور و خارج کردن لوله تنفسی با استفاده از دستگاه کاف اسیست می توان این روند را برای بیمار راحت تر نمود.
ویژگی های دستگاه کاف اسیست:
در این دستگاه می توان عملکردهای مختلف آن، فشار هوا، چرخه تنفس و سرفه بیمار را به صورت های مختلف دستی، اتوماتیک و اتوماتیک پیشرفته تنظیم نمود که البته نوع تنظیمات آن به برند و مدل دستگاه نیز بستگی دارد. بسته به شرایط بیمار باید نوسان فشار از مثبت به منفی به گونه ای تنظیم شود که ترشحات و خلط از دیواره آلوئول های ریه به راحتی جدا شوند. همان طور که گفتیم عملکرد این دستگاه بر خلاف دستگاه ساکشن کاملا غیر تهاجمی است و دردی برای بیمار ایجاد نمی کند. علاوه براین در کنار آن می توان از لوله تراکئوستومی نیز استفاده نمود. در تنظیمات دستگاه و سیستم مانیتور آن اطلاعاتی مانند جریان هوا، شکل موج فشار، اشباع اکسیژن و ماکسیمم جریان سرفه تنظیم شده و قابل بررسی هستند. علاوه بر این با استفاده مکرر از دستگاه و بررسی کردن این اطلاعات ،پزشک متخصص می تواند تشخیص دهد که موثرترین فشار و سرفه برای بیمار برای آن که راحت تر ترشحات ریه وی تخلیه شوند کدام است.
خرید دستگاه کاف اسیست:
با توجه به این که دستگاه محرک سرفه دستگاهی حساس و مستقیم متاثر بر ریه است لازم است هنگام خرید آن به نکات مهمی توجه شود. مهم ترین نکته این است که دستگاه از یک شرکت یا مرکز معتبر که گارانتی و خدمات پس از فروش مناسب را در اختیار بیمار قرار می دهد خریداری شود و از بهترین برند و مدل تهیه شده باشد. علاوه بر این لازم است به نکات زیر توجه شود:
– ماسک دستگاه باید مناسب با فرم و اندازه صورت بیمار انتخاب شود
– لوله ای که این ماسک را به دستگاه متصل می کند علاوه بر این که باید طول مناسبی داشته باشد انعطاف کافی نیز باید داشته باشد
– دستگاه بتواند الگوی تنفس بیمار و اطلاعات مربوط به بیمار را در سیستم خود ذخیره کند
– دستگاه سبک باشد و به راحتی بتوان آن را حمل نمود و در صورت لزوم با باتری کار کند
– قسمت های مختلف دستگاه را باید بتوان به راحتی تمیز نمود
محدودیت های استفاده از دستگاه محرک سرفه:
برخی از بیماران تنفسی امکان استفاده از دستگاه کاف اسیست را ندارند، به خصوص اشخاصی که جراحی ریه انجام داده اند یا در افرادی که دیستروفی عضلانی دارند لازم است هنگام استفاده از دستگاه دقت بیشتری اعمال شود تا به بیمار آسیبی وارد نشود. در صورتی که بیمار عمل قلب باز انجام داده باشد یا قفس سینه وی و دنده ها آسیب دیده باشند ممکن است فشارهای مختلفی که به ریه وارد می شود بر روی قفسه سینه تاثیر بگذارد. به طور کل با توجه به این که این دستگاه یک دستگاه جدید به حساب می آید بیشتر تحقیقاتی که در رابطه با آن انجام شده بر روی بزرگسالان است و داده هایی که برای کودکان و سالمندان وجود دارد محدود است.
بهترین برند کاف اسیست:
برندهای مختلفی در زمینه تولید دستگاه محرک سرفه فعالیت می کنند که از میان آن ها می توان به شرکت MPR که یک شرکت ایتالیایی است اشاره نمود که دستگاه های آن قابلیت تنظیمات متنوعی داشته و اطلاعات بیمار را هم در خود ذخیره می کنند. علاوه بر این کار کردن با دستگاه های تولید این شرکت بسیار آسان است و تاثیر لازم را برای خارج کردن خلط از ریه بیمار به خوبی ایجاد می کنند. دستگاه های تولید شده توسط آن وزن کمی دارند، امکان کار با باتری داشته و به راحتی جا به جا می شوند.
قیمت دستگاه کاف اسیست:
یکی از چالش برانگیزترین فاکتورها در خرید دستگاه محرک سرفه قیمت آن است. با توجه به این که این دستگاه یک وسیله تخصصی و وارداتی است و هنوز شرکت هایی در داخل ایران در زمینه تولید این دستگاه فعالیت نمی کنند دستگاه های کاف اسیست موجود در بازار تجهیزات پزشکی ایران هزینه های بالایی دارند. اما به طور کل قیمت ها علاوه بر نوسانات ارز و بازار تجهیزات پزشکی، تحت تاثیر عوامل زیر نیز می باشند:
– مدل دستگاه: هر چه مدل دستگاه جدید تر باشد و ویژگی های پیشرفته تری داشته باشد قیمت آن نیز بالاتر می رود
– نو یا دست دوم بودن دستگاه: برای برخی از بیماران خرید دستگاه آکبند هزینه بسیار بالایی دارد اما در بسیاری از شرکت ها دستگاه های دست دوم یا کارکرده با قیمت پایین تر در دسترس بیماران قرار می گیرند که خرید آن ها برای بسیاری از مشتریان آسان تر است. البته هنگام خرید این دستگاه ها باید به وضعیت کلی دستگاه و وجود گارانتی و خدمات پس از فروش توجه شود
– شرکتی که دستگاه را در اختیار بیمار قرار می دهد باید گارانتی رسمی و خدمات پس از فروش معتبری ارائه دهد. علاوه بر این باید آموزش کار با دستگاه را نیز به عهده بگیرد و پشتیبانی فنی هم ارائه بدهد.
– وجود لوازم جانبی در کنار دستگاه مانند لوله خرطومی، ماسک در سایزهای مختلف، فیلترهای دستگاه و کیفی که دستگاه با آن حمل می شود از جمله مواردی هستند که بر روی قیمت تمام شده دستگاه تاثیر می گذارند.
